Oldtimers:

Dit is een verhaal op zich. Als we praten over oldtimers, hebben we het over instrumenten die iets bijzonders hebben. Onovertroffen kwaliteit, klank en speelgenot. Dit soort saxofoons werd gemaakt in de periode 1920 tot ongeveer 1970 in de Verenigde Staten en in Frankrijk. In de VS door de fabrikanten: CONN, KING, BUESCHER, en MARTIN. In Frankrijk door SELMER. Deze fabrikanten hebben instrumenten op grote schaal gebouwd: Eens, maar nooit meer !

De toen gebruikte productie technieken materialen en marketing zullen nooit meer terugkomen. Het meest bijzondere aan deze instrumenten is de beleving! Je kunt van de klank zeggen dat hij warmer, voller, rijker, en interessanter is dan bij de instrumenten die nu nieuw gemaakt worden. Maar als je op een goede oldtimer speelt kun je de essentie van muziek beleven, voelen, klank..... Ieder individueel instrument met zijn eigen specifieke karakter en eigenschappen.

Of je nu loeihard of fluisterend zacht speelt, de klankkleur zal je ontroeren en boeien, je ziel wordt geopend. Een mooie oldtimer kan een rijk mens van je maken. Als je er een hebt wordt je voorzichtig met je instrument. Het is uniek en onvervangbaar.

Deze kwaliteiten hebben ook een "prijs".

Het nadeel aan oldtimers is de grotere weerbarstigheid die je ervaart tijdens het spelen. Dit soort instrumenten vraagt meer energie, intelligentie en afzien. De toetsen lopen wat minder geraffineerd, de applicatuur "voelt" wat minder duidelijk. Het instrument vraagt meer ademsteun, je moet wat "harder duwen" met je adem tijdens het blazen, wat overigens je klankvorming sterk positief beïnvloedt. De stemming van iedere toon t.o.v. iedere andere toon is wat minder concreet, er is meer ruimte in de gespeelde noot, je moet meer intoneren, de stemming sturen met je mond. Deze eigenschap maakt wel dat je ook een enorme ruimte krijgt om de klank te "kleuren".

Verder zijn deze instrumenten minder egaal dan moderne. De verschillende tonen hebben veel meer dan op een modern instrument ieder hun eigen karakter. Dat is soms lastig, je moet ermee leren omgaan. Het leren beheersen. Je kunt zeggen dat het instrument karakter heeft.

De eerder genoemde 5 fabrieken hebben in een eeuw samen ongeveer 2 miljoen instrumenten gebouwd.

Hiervan bestond naar schatting 2/3 uit minder interessante, goedkope en eenvoudige uitvoeringen. Blijven over 600.000 stuks. We schatten ... meer dan de helft is in 75 jaar vernietigd. Dat betekent, dat er nog zo'n 2- 300.000 mooie oldtimers in omloop zijn. Verdeeld over de wereld ! Dat is niet weinig maar ook niet veel. De prijzen van deze instrumenten zijn de laatste 20 jaar dan ook flink gestegen. Een mooie Amerikaan kost tussen € 1000,- en € 4000,-. Een Franse Selmer € 3000,- tot € 6000,-.

Oude Amerikanen zijn bovenal geschikt voor Jazz, Blues, Funk en Soul. Een "bruin" geluid. Voor klassieke muziek zijn ze minder bruikbaar.
Wij zijn er verliefd op. We hebben er meestal meer dan 200 in huis. Je kunt ze op je gemak bekijken en uitproberen in onze speelruimte. We helpen je graag, geduldig en eerlijk om een keus te maken.n onze speelruimte.

We helpen je graag, geduldig en eerlijk om een keus te maken.

*Een instrument moet te repareren zijn.

Een saxofoon is een instrument dat regelmatig bijgesteld moet worden om het goed bespeelbaar te houden. Dit bijstellen moet zonder grote moeilijkheden gedaan kunnen worden en zonder risico dat het instrument daarbij stuk gaat. Bij slechte instrumenten zijn de kleppen en de staanders waar de kleppen aan scharnieren vaak niet goed gesoldeerd. Deze zullen bij een eenvoudige afstel beurt kunnen afbreken. Ervaren reparateurs weten dit en weigeren vaak zo'n instrument te repareren.

*De applicatuur moet goed bespeelbaar zijn.

Applicatuur wil zeggen de bediening. De plaatsing van de verschillende kleppen en toetsen moeten ten aanzien van je vingers zo zijn dat een instrument comfortabel te bespelen is. De applicatuur van de hier verderop genoemde 5 kwaliteitsmerken is zonder meer goed. Maar er worden ook nog steeds slechte instrumenten gemaakt!

*De zuiverheid. Een saxofoon moet zuiver zijn.

Iedere toon die uit een saxofoon komt moet een bepaalde, vastgestelde frequentie hebben, anders kun je niet met andere instrumenten samen muziek maken. Dan klinkt het vals. Hier vallen de meeste merken door de mand. Wel is waar bestaat geen saxofoon die 100% zuiver stemt. Je kunt zeggen dat alle saxofoons vals zijn, maar het gaat erom dat een instrument redelijkerwijs zuiver te intoneren is door de bespeler. Dit doe je met je mondspanning en keelholte, maar dat is les 2....

*De klank. Een saxofoon moet een zekere kwaliteit aan klankkleur kunnen produceren.

Een saxofoon is een kleurvol en sterk emotioneel te bespelen instrument. Muziek maken op een kermisfluitje gaat al snel vervelen. Slechte merken hebben een "kale" meestal scherpe klank of ze klinken donker en dof. Hiervan wordt je je pas echt bewust als je verschillende instrumenten met elkaar vergelijkt.

*Licht aanspreken. Afhankelijk van het niveau van de muzikant moet een instrument licht tot iets zwaarder aanspreken.

Onder aanspreken verstaan we het gevoel van weerstand dat een instrument geeft als je erop blaast. De toon komt gemakkelijk en meteen of alleen na grotere (druk) inspanning, zoals je een rubberen kruik opblaast. Voor beginners moet een instrument van hoog tot laag licht aanspreken. Slechte of niet sluitende instrumenten spreken zwaar aan.

*Sluiten. Zie ook "kleppen". Een instrument moet van de fabriek uit sluitend afgeleverd worden.

Het sluitend maken van een lekkend instrument kost veel tijd en dus geld. Een niet goed sluitend instrument is niet goed bespeelbaar. Bij slechte instrumenten zijn de kleppen vaak slordig gesoldeerd, ze zullen niet gecentreerd en parallel op de af te sluiten toongaten terechtkomen. Om dit instrument toch sluitend (bespeelbaar) te krijgen, worden allerlei trucks met dikke plakken lijm en papiertjes onder de klep voeringen(polsters) toegepast. Dit is een onoverzienbaar proces dat ook nog onstabiel is. Zulke instrumenten blijf je mee sleutelen, ze zijn nooit echt goed te krijgen.

Als je bovenstaande normen minimaal hanteert bij het beoordelen van alle op deze wereld aangeboden saxofoons, kun je het grootste deel van het aanbod daarop afwijzen. Als je op wat overgebleven is dan nog eens de selectie toepast van prijs kwaliteitsverhouding, houd je 5 A-merken over. Selmer, Yamaha, Yanagisawa, Keilwerth, Buffet Crampon.

Dit zijn de merken die je bij iedere serieuze handelaar vindt. Alle Saxofoons glimmen ! Maar het zijn de ingenieurs en de vakmensen in de saxofoon fabrieken die een goed of een slecht instrument bouwen, niet de polijsters.

Gemakshalve kun je saxofoons indelen in de drie niveau groepen waarvoor ze bestemd zijn.

Beginners, gevorderden, professionals.

We omschrijven de verschillende eigenschappen van een beginners instrument en van een professioneel instrument. "Gevorderden" zweeft hier tussenin.

Voor een beginner moet een instrument vooral gemakkelijk bespeelbaar zijn. Er moet niet teveel ruimte zijn om het verkeerd te doen. D.w.z. het instrument moet van zichzelf aardig klinken maar niet al teveel kleuring toestaan. Een soort voor gebakken geluid. Je kan niets, maar het klinkt al aardig. Dat stimuleert.
Het instrument moet licht aanspreken. Beginners hebben nog niet de gelegenheid gehad om een constante ademsteun te leren opbouwen. (ademsteun = een voortdurende gelijkmatige persdruk uit je middenrif vandaan) Dat duurt een paar jaar. Instrumenten die meer ademsteun vragen, doen het niet goed zonder dit. Dat kan enorm demotiveren, vooral bij kinderen.
Een saxofoon is een instrument dat in iedere toon een zekere tolerantie heeft in de toonhoogte. Net als de menselijke stem of bijv. een viool. Als je een toon speelt, kun je de toonhoogte met je mond een ietsje verhogen of verlagen. Deze mogelijkheid geeft het instrument een extra dimensie. Je kunt als het ware naar de toon toe glijden, of er vanaf. Je kunt een vibrato binnen de toon maken. (= triller) Je kunt er ook vals mee spelen ! Voor een beginner is dit een extra moeilijkheid. Een goed beginners instrument geeft weinig tolerantie binnen de tonen.

Beginnende saxofonisten, die aan het studeren zijn of zo maar wat spelen, spelen vrijwel zonder uitzondering op één geluidsniveau. We noemen het "huiskamerniveau". Zelden héél zacht, zelden heel hard. Een goed beginners instrument doet het op zijn best op huiskamerniveau. Heel hard en heel zacht zijn minder belangrijk.
Directheid. Als je bij een saxofoon van toon wisselt heeft het instrument een zekere tijd nodig om van de ene frequentie over te gaan op de andere. We noemen dit de "tussentijd". Dit is een constante periode. Of je nu snel of langzaam een klep indrukt, pas als de klep gesloten is wisselt tijdens de "vaste tussentijd" de frequentie. Deze "tussentijd" is altijd heel kort, maar duurt op een beginners instrument toch aanzienlijk langer dan op een professioneel instrument. Beginners spelen langzaam. De gespeelde toon stellen we voor met een(---), de "tussentijd" met een( . ) Als volgt: beginner: ----------------- . ---------------- . --------------------Profs. spelen soms ontzettend snel: - . -. - . - . - . - . - . - . - . - . - . - .

Zoals je ziet kan bij een prof de totale tussentijd de helft van de tijd bedragen dat er tonen te horen zijn. Bij een beginner is de tussentijd te verwaarlozen. Een prof wil graag een instrument met een zo kort mogelijke "tussentijd", dan klinkt zijn snelle spel doorzichtig, open. We noemen dit een direct instrument. Voor een beginner is dit niet belangrijk.
Een professional heeft een instrument nodig waarop hij tot het uiterste kan gaan in zijn muzikale expressie. Het instrument moet in staat zijn om aan de ene kant uiterst subtiele zachte en intense klanken te produceren en aan de andere kant een enorme kracht, macht en geluidsvolume te produceren.

Je kunt dit vergelijken met luidsprekers.
Kleine goedkope luidsprekers doen het aardig bij een gemiddeld geluidsvolume. Zet je het geluid echter heel zacht, dan blijft er alleen wat geknisper over, ze klinken dan oppervlakkig. Zet je het geluid heel hard, dan wordt het onaangenaam, onduidelijk, scherp klinkend en overstuurt. Neem je nu heel grote dure luidsprekers, zul je merken dat deze op ieder geluidsniveau een natuurlijk geluid voortbrengen, met diepte en klankkleur.

Precies zo gaat het ook met goede professionele saxofoons. Fabrikanten van professionele instrumenten hebben door de jaren heen voor miljoenen guldens geëxperimenteerd om te komen tot een specifiek productie proces dat een instrument oplevert, dat aan de hoogste professionele eisen voldoet. Ieder aspect van de productie is essentieel. Het juiste materiaal voor de buis en de kleppen, de precieze manier , temperatuur en volgorde van de bewerkingen van het plaat waaruit de buis gemaakt wordt, de precieze plaatsing en grootte en hoogte van de toongaten.Ieder toongat beïnvloedt de klank, stemming en dynamiek van iedere andere toon.

23 Toongaten ! Alle op het instrument aangebrachte kleppen en hun op gesoldeerde steunpunten en de gebruikte soldeer kwaliteit beïnvloeden stemming, klank en geluidskwaliteit. Hiervoor zijn dus verantwoordelijk:
De precieze kwalificaties van de doorsnee van de hele buis inclusief de inhoud van de afgesloten toongaten. De precieze curve van de hals en de bocht. De wanddikte van hals, buis, bocht en beker afzonderlijk. De spanningen die in het materiaal ontstaan tijdens de diverse vervormingen en tijdens het lassen van de buis en het uittrekken van de toongaten. De hardheid, stijfheid van het materiaal dat op verschillende plaatsen verschillend moet zijn.

Al deze aspecten beïnvloeden het resultaat. Het maakt zelfs uit met wat voor zuren en alkaliën het instrument wordt schoongemaakt en met wat voor lak het gespoten wordt. En de lak moet ook nog een halve eeuw blijven zitten op een rekkende, krimpende, buigende, bespuugde messing buis van 0,7 mm dik. En goedgekeurd zijn door de ARBO en niet schadelijk voor het milieu...... In werkelijkheid is het allemaal nog veel ingewikkelder dan hier omschreven.
Een fabriek als Selmer bestaat al bijna een eeuw.

Kennelijk is er zoveel tijd nodig om tot het hedendaagse hoge kwaliteitsniveau te komen van deze fabrikant. Het verdient naar onze mening respect en bewondering.

Een saxofoon heeft 25 kleppen die de toongaten afsluiten. Een groot deel van de kleppen zit gekoppeld aan elkaar, dit zijn combinaties. Druk je op één klep, dan gaan er soms 

1, soms 2, maar ook wel 5 kleppen tegelijk open of dicht .

Tijdens het bespelen ontstaat er druk in dat gedeelte van het instrument waarvan de kleppen gesloten zijn. Ook onder de kleppen. Het is de bedoeling dat een gesloten klep het toongat luchtdicht afsluit. Zo niet dan ontstaat er drukverlies in het instrument. Het gevolg is dat de gewenste toon dan: of helemaal niet ontstaat je hoort wat geborrel of gefluit, of aan intensiteit en klankkleur mist.

De kleppen druk je dicht met je vingers. Op een goed afgesteld instrument is hier bijna geen kracht voor nodig. Ook niet als je een combinatie van 5 kleppen sluit. Dat kan ook niet, want als je wat sneller speelt heb je helemaal geen tijd om kracht te zetten. Het licht opleggen van je vinger moet genoeg zijn. We noemen dit het "sluiten" van een instrument. Afgezien van de verdere kwaliteiten van een saxofoon is dit sluiten de essentie van een instrument. Als het niet perfect sluit zal het nooit zijn hele vermogen aan klankkleur en dynamiek ten gehore brengen. Hoe meer het lekt op de kleppen hoe moeilijker het wordt om zacht en laag te spelen, tot het punt dat het volledig onbespeelbaar is. Bij een niet goed sluitend instrument doet soms alleen het hoge tonen gedeelte het en het deel waar de lage tonen gevormd worden doet het niet of nauwelijks.

Het voering materiaal van de kleppen, polster genoemd, wordt gemaakt van karton, vilt en leer. Ouderwetse materialen, maar nog steeds niet verbeterd en vervangen. Alleen deze materialen geven het juiste "gevoel" aan een instrument. Helaas zijn deze materialen zeer gevoelig voor slijtage, vocht en schimmels. Ze krimpen en rekken met het luchtvochtgehalte en reageren verschillend per individueel stukje materiaal onder invloed van het gebruik. Er is zogezegd geen goed garen mee te spinnen. Het goed sluitend maken van een saxofoon is vakwerk dat vele jaren ervaring vergt. Er zijn niet zoveel mensen die dit vak beheersen.

Er zijn tegenwoordig klep voeringen (polsters)van volledig andere materialen dan het al anderhalve eeuw gebruikte vilt en leer op de markt. Deze andere materialen hebben een grote invloed op de akoestiek zoals we die kennen bij een saxofoon. De klank, het gevoel en de speeleigenschappen van een instrument veranderen er aanzienlijk door. De levensduur van deze moderne polsters is niet zoals stellig beweerd langer dan van normale(vilt en leer) polsters. De laatste jaren zijn er "ouderwetste" vilt en leer polsters te koop van uitzonderlijk hoge kwaliteit. Het leer van deze polsters is geïmpregneerd met kunststof dat het leer waterdicht en zeer slijtvast maken. De levensduur wordt zowel bij het oude als het nieuwe systeem bepaald door de vaak aanzienlijke aanslag die in een instrument kan optreden.

Als je een tijdje op een saxofoon gespeeld hebt MOET het sluiten van de kleppen gecorrigeerd worden. Door het gebruik verloopt de afstelling van de klep combinaties en door de onregelmatige druk van je vingers de sluiting van de kleppen. Als het basiswerk goed gedaan is kost dat nastellen voor een vakman niet veel tijd. Het is dan dus niet kostbaar maar wel essentieel.

Als je een saxofoon koopt wordt de kwaliteit hiervan in de eerste plaats bepaald door de kwaliteit van het werk dat de reparateur aan het instrument gedaan heeft. Dit werk bepaalt hoe en hoelang een sax comfortabel en ten volle bespeelbaar is. Sommige splinternieuwe instrumenten moeten voor aflevering helemaal goed afgesteld worden.